الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
45
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
صدر و استعدادى كه برخوردار بوده ، همواره در مجالس آل حمدان در صدر قرار مىگرفته ، و از اكابر اماميه به حساب مىآمده است . يافعى در تاريخ خود مىنويسد : ابن خالويه ، به بغداد رفت و در آنجا از دانشوران آن سرزمين به اخذ علم ادب پرداخت و از محضر ابن انبارى ، و ابو عمر و زاهد و ابن دريد ، و سيرافى بهرهگيرى نمود ، پس از آن به شام رفت و در حلب مقيم گرديد ، و در فنون فضل و ادب به سرحد كمال رسيد ، و بدين معنى شهرت يافت ، چنانكه طالبان دانش از اطراف بهسوى او رحل اقامت مىافكندند ، و به قدرى كه استحقاق و استطاعت داشتند ، از وى بهرهمند مىشدند ، و آل حمدان در تعظيم و تكريم او فروگذارى نداشتند و پيش او به قرائت علوم ادبى اشتغال مىورزيده ، و از مراتب علمى او بهرهورى داشتند . ابن خالويه كتابى بزرگ ، به نام الليس دارد ، و انگيزه او در تأليف اين كتاب بر آن است كه بگويد ( ليس فى كلام العرب كذا ) و او را نيز كتابى لطيف به نام الآل است كه در آغاز آن معانى الآل را ، مفصلا شرح داده پس از آن از تاريخ تولد ، وفات ، پدران و مادران ائمه اثنا عشر ، كه آل پيغمبر عليهمالسّلاماند ، ياد كرده است . و از جمله آثار او كتاب الاشتقاق و كتاب الحل در نحو و كتاب القراءات و كتاب المقصور و الممدود و كتاب المذكر و المؤنث و كتاب الالقاب و كتاب شرح مقصوره ابن دريد و كتاب الاسد و امثال اينها مىباشد . ابن خالويه ، شعر خوب مىگفته ، و ثعالبى در يتيمة الدهر : 1 / 124 اشعارى از وى نقل كرده است از جمله اين دو بيت است اذا لم يكن صدر المجالس